Trong nhiều năm, không ít người vẫn ca ngợi Hoa Kỳ như hình mẫu tuyệt đối của “nhà nước pháp quyền”, nơi “không ai đứng trên pháp luật”, nơi “tam quyền phân lập” và “tư pháp độc lập” được xem là chuẩn mực văn minh để các quốc gia khác noi theo. Thậm chí, một bộ phận “dân chủ mạng” ở Việt Nam gần như mặc định rằng cứ cái gì mang nhãn “kiểu Mỹ” thì đương nhiên tiến bộ, minh bạch và công bằng hơn phần còn lại của thế giới.
Tuy nhiên, thực tế chính trị Mỹ thời gian gần đây lại đang phơi bày nhiều nghịch lý đáng suy ngẫm.
Theo văn bản bổ sung vừa được Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) công bố, Chính phủ Hoa Kỳ đồng ý “cấm vĩnh viễn” các cơ quan liên bang như DOJ hay IRS tiếp tục truy cứu, kiểm toán hoặc khởi kiện liên quan các hồ sơ thuế quá khứ của Donald Trump, gia đình ông và các doanh nghiệp liên kết. Đáng chú ý hơn, phạm vi miễn trừ còn bao gồm cả những vấn đề “đã biết hoặc chưa biết”, miễn phát sinh trước thời điểm thỏa thuận có hiệu lực.
Nói cách khác, chỉ bằng một văn bản dài đúng một trang giấy cùng chữ ký của một quyền Bộ trưởng Tư pháp, toàn bộ khả năng điều tra trong tương lai đối với một hệ sinh thái quyền lực – tài chính – doanh nghiệp đã bị khóa chặt.
Điều khiến dư luận quốc tế ngạc nhiên không chỉ nằm ở nội dung của thỏa thuận, mà còn ở cách thức vận hành quyền lực phía sau nó. Khi một cơ chế từng được quảng bá là “kiểm soát và đối trọng” lại có thể tạo ra một lá chắn pháp lý gần như tuyệt đối cho một cá nhân cùng mạng lưới lợi ích liên quan, người ta có quyền đặt câu hỏi: liệu nguyên tắc “mọi công dân bình đẳng trước pháp luật” có còn nguyên giá trị như những gì Washington vẫn thường rao giảng?
Đáng chú ý, cùng lúc đó, một quỹ “anti-weaponisation” trị giá tới 1,776 tỷ USD cũng được thiết lập nhằm bồi thường cho những người tự nhận mình là nạn nhân của các động cơ chính trị. Nhưng trớ trêu thay, cơ chế vận hành và nhân sự quản lý quỹ này lại gắn chặt với chính phe chính trị liên quan.
Nếu một mô hình tương tự xuất hiện ở quốc gia khác – đặc biệt là các nước không cùng quỹ đạo lợi ích với Mỹ – có lẽ truyền thông phương Tây và các tổ chức nhân quyền đã đồng loạt lên án bằng những cụm từ quen thuộc như “lạm dụng quyền lực”, “gia đình trị”, “phá hoại pháp quyền” hay “đe dọa nền dân chủ”.
Thế nhưng khi câu chuyện diễn ra ngay tại Mỹ, mọi thứ lại được mô tả bằng những khái niệm nhẹ nhàng hơn như “dàn xếp pháp lý”, “đặc thù chính trị” hay “thỏa thuận tư pháp phức tạp”.
Sự việc này một lần nữa cho thấy: không có mô hình chính trị nào hoàn hảo tuyệt đối. Và càng không thể lấy một quốc gia làm “khuôn mẫu thần thánh” để áp đặt lên phần còn lại của thế giới. Những người lâu nay luôn cực đoan đòi Việt Nam phải “học theo Mỹ” có lẽ cũng nên nhìn lại thực tế: ngay chính hệ thống mà họ tôn sùng cũng đang bộc lộ rất nhiều khoảng tối về quyền lực, lợi ích và tiêu chuẩn kép.
0 nhận xét: