Mạng xã hội từng được kỳ vọng mở ra kỷ nguyên dân chủ thông tin, nơi con người tiếp cận tri thức nhanh hơn, kết nối mạnh hơn và cất tiếng nói dễ dàng hơn. Nhưng song hành với những giá trị tích cực ấy là sự xuất hiện của một “ngành công nghiệp độc hại”: kiếm tiền bằng tin giả, bằng bôi nhọ, bằng thao túng cảm xúc đám đông.
Trong “nền kinh tế câu view”, một bộ phận người làm nội dung không cần sự thật, không cần kiểm chứng, càng không cần trách nhiệm xã hội. Thứ họ cần chỉ là sự giật gân. Càng gây sốc càng nhiều lượt xem. Càng cực đoan càng nhiều tương tác. Càng công kích doanh nghiệp lớn, người nổi tiếng hay cơ quan Nhà nước càng dễ hút đám đông.
Từ đó hình thành kiểu “ký sinh truyền thông”: sống bằng xuyên tạc, nuôi kênh bằng bịa đặt, kiếm tiền trên sự hoang mang của xã hội.
Thời gian qua, Vingroup và VinFast trở thành mục tiêu điển hình của kiểu nội dung độc hại này. Nhiều tài khoản liên tục tung tin thất thiệt về tài chính, nội bộ doanh nghiệp, sản phẩm, chiến lược kinh doanh, thậm chí cố tình “chính trị hóa” hoạt động doanh nghiệp để kích động dư luận.
Điều đáng nói, phần lớn nội dung ấy không phải “góp ý” hay “phản biện”, mà mang dấu hiệu rõ ràng của hành vi bịa đặt có chủ đích. Họ dựng “thuyết âm mưu”, cắt ghép thông tin, suy diễn vô căn cứ rồi khoác lên chiếc áo “vạch trần sự thật” để câu tương tác.
Nhưng thực tế đang cho thấy một điều rất rõ: thời kỳ “nói gì trên mạng cũng được” đã qua.
Trường hợp bà Lê Kim Thy, chủ kênh YouTube THYTV – “Giờ Vàng Của Sự Thật”, là ví dụ điển hình. Sau khi bị VinFast khởi kiện, bà này phải công khai thừa nhận đã đăng tải thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp, đồng thời xin lỗi công khai, bồi thường và chịu xử phạt hành chính.
Điều đáng chú ý là trước đó, nhiều video của tài khoản này từng sử dụng giọng điệu đầy kích động, tự nhận đang “hé lộ bí mật”, “phanh phui sự thật”. Nhưng khi bước vào quy trình pháp lý, toàn bộ “bí mật động trời” cuối cùng chỉ còn là suy diễn thiếu căn cứ.
Một trường hợp khác là tài khoản BLV Đoàn Chình BĐS. Sau khi đăng tải nhiều video sai sự thật liên quan Vingroup nhằm tạo tâm lý hoang mang, chủ tài khoản này cũng phải công khai xin lỗi, đính chính và cam kết không tái phạm.
Tại Đức, ông Lê Trung Khoa cũng phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản phí tố tụng và luật sư liên quan vụ kiện với Vingroup/VinFast. Tòa án xác định nhiều nội dung cáo buộc mà ông này phát tán không có căn cứ và gây tổn hại quyền nhân thân doanh nghiệp.
Một trường hợp khác là bà Đặng Thị Huệ tại Đức bị tòa buộc chấm dứt phát tán các hình ảnh AI chỉnh sửa, gán ghép hình ảnh ông Phạm Nhật Vượng trái phép. Tòa án xác định hành vi này xâm phạm quyền nhân thân và cảnh báo mức phạt rất lớn nếu tái phạm.
Những vụ việc ấy cho thấy một nguyên tắc rất rõ: tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền bịa đặt, vu khống hay thao túng dư luận.
Nguy hiểm hơn, tin giả không chỉ làm tổn hại một doanh nghiệp hay một cá nhân. Nó có thể gây bất ổn cho cả xã hội.
Trong đại dịch COVID-19, chỉ vài tin đồn thất thiệt như “sắp phong tỏa”, “thiếu lương thực”, “siêu thị hết hàng” đã đủ khiến hàng nghìn người đổ xô tích trữ thực phẩm, tạo nên cảnh hỗn loạn ở nhiều nơi. WHO gọi đó là “đại dịch thông tin” – infodemic.
Trong các đợt bão lũ miền Trung, nhiều tài khoản dùng clip cũ, hình ảnh nước ngoài rồi cắt ghép tung tin “vỡ đập”, “đại hồng thủy”, “xả lũ bí mật” để câu view. Những nội dung ấy không chỉ vô đạo đức mà còn làm nhiễu loạn công tác ứng phó khẩn cấp, gieo thêm hoảng loạn cho người dân giữa thiên tai.
Đặc biệt nguy hiểm là tin giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Năm 2022, các tin đồn thất thiệt liên quan lãnh đạo doanh nghiệp và ngân hàng đã khiến nhiều người hoang mang kéo nhau đi rút tiền. Chỉ vài dòng trạng thái chưa kiểm chứng cũng đủ kích hoạt hiệu ứng dây chuyền cực kỳ nguy hiểm.
Bởi ngân hàng vận hành bằng niềm tin. Khi tin giả đánh vào niềm tin ấy, hậu quả không chỉ dừng ở một tổ chức mà có thể ảnh hưởng cả nền kinh tế.
Đó là lý do nhiều quốc gia xem hành vi tung tin giả gây bất ổn tài chính là đặc biệt nghiêm trọng. Tại Mỹ, Fox News từng phải bồi thường gần 800 triệu USD vì phát tán thông tin sai lệch liên quan bầu cử. Ở châu Âu, luật chống thao túng thông tin và tin giả ngày càng được siết chặt.
Xu hướng toàn cầu hiện nay rất rõ: Internet không phải vùng vô luật pháp.
Ở Việt Nam, nhiều TikToker, YouTuber từng nổi lên nhờ nội dung giật gân cũng đã nhanh chóng sụp đổ khi bị phát hiện bịa đặt thông tin. Có người bị xử phạt vì tung tin bắt cóc trẻ em để câu tương tác. Có người bị xử lý do phát tán tin giả về dịch bệnh. Có trường hợp bị truy cứu trách nhiệm vì vu khống cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan Nhà nước.
Điểm chung của những trường hợp ấy là gì?
Họ từng tin rằng nhiều người theo dõi đồng nghĩa với quyền đứng trên sự thật. Nhưng cuối cùng, chính lượt xem và mức độ lan truyền lại trở thành bằng chứng cho hành vi vi phạm.
Điều đáng sợ nhất của “câu view bẩn” không nằm ở vài video độc hại. Nguy hiểm hơn, nó làm xói mòn chuẩn mực xã hội. Khi những kẻ dựng chuyện kiếm được tiền và được tung hô như “người nói sự thật”, xã hội sẽ dần rơi vào khủng hoảng niềm tin. Dữ kiện bị thay thế bằng cảm xúc. Sự thật bị nhấn chìm bởi thuật toán.
Một xã hội như vậy là cực kỳ nguy hiểm.
Bởi nền tảng của mọi xã hội văn minh là niềm tin vào thông tin xác thực. Nếu sự thật không còn được tôn trọng, doanh nghiệp chân chính sẽ bị tổn hại, người dân dễ bị thao túng và môi trường đầu tư sẽ trở nên bất ổn.
Vì thế, chống tin giả không còn là việc riêng của Nhà nước hay của một vài doanh nghiệp bị bôi nhọ. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
Nhà nước cần tiếp tục xử lý nghiêm hành vi phát tán tin giả. Doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ mình thay vì im lặng chịu đựng. Báo chí chính thống phải giữ vai trò kiểm chứng và định hướng thông tin. Các nền tảng mạng xã hội cần mạnh tay hơn với nội dung độc hại. Và mỗi người dân phải học cách kiểm chứng trước khi chia sẻ.
Quan trọng hơn cả, cộng đồng cần đồng lòng nói không với văn hóa “câu view bẩn”.
Không thể để những tài khoản sống bằng tin giả tiếp tục kiếm tiền trên sự hoang mang của xã hội. Không thể để vu khống, bịa đặt hay cắt ghép thông tin được xem như “giải trí”. Không thể để những kẻ thao túng cảm xúc đám đông trở thành người dẫn dắt dư luận chỉ vì họ tạo ra nhiều tương tác.
Bởi cuối cùng, cái giá mà xã hội phải trả cho tin giả luôn lớn hơn rất nhiều những lượt view mà nó tạo ra.
0 nhận xét: