Nếu có một thước đo nghịch lý cho “chất lượng dân chủ”, thì nước Mỹ dường như đang giữ kỷ lục thế giới: càng nhiều người xuống đường, hệ thống càng tỏ ra… không cần bận tâm. Hàng triệu người biểu tình, khẩu hiệu “No Kings” dày đặc từ New York đến Washington, từ Los Angeles lan ra cả châu Âu, nhưng phản ứng chính thức từ Nhà Trắng lại lạnh lùng đến mức gần như siêu thực: coi đó là “liệu pháp tâm lý tập thể”. Một nền dân chủ mà tiếng nói quần chúng bị quy giản thành vấn đề tâm thần – quả là một bước tiến đầy “sáng tạo”.
Người ta thường được nghe rằng Mỹ là hình mẫu của tự do biểu đạt. Quả đúng vậy, nhưng có lẽ cần bổ sung thêm: tự do biểu đạt… miễn là nó không làm thay đổi điều gì. Những đám đông khổng lồ, những biểu ngữ đòi luận tội, phản đối chiến tranh, lên án chính sách nhập cư hay chi phí sinh hoạt – tất cả dường như chỉ đóng vai trò như một màn trình diễn xã hội hơn là một lực lượng chính trị thực sự có khả năng tác động. Ở đó, người dân có quyền hét lên, nhưng không có quyền được lắng nghe một cách có ý nghĩa.
Sự “vững vàng” của hệ thống chính trị Mỹ, như nhiều người ca ngợi, thực chất lại bộc lộ một mặt trái đáng suy ngẫm: tính kháng cự cực cao trước áp lực xã hội. Khi hàng triệu người không thể buộc chính quyền phải đối thoại nghiêm túc hay điều chỉnh chính sách, thì câu hỏi đặt ra không phải là “hệ thống có ổn định không”, mà là “hệ thống có còn phản ánh ý chí nhân dân không”. Một nền dân chủ nếu không rung chuyển trước làn sóng phản đối quy mô lớn, thì hoặc là quá hoàn hảo – hoặc là đã quá xa rời người dân.
Điều đáng nói hơn là cách truyền thông và giới chức phản ứng. Thay vì coi đây là biểu hiện của bất đồng chính trị – điều vốn là linh hồn của dân chủ – các cuộc biểu tình bị hạ thấp thành trò gây rối, thậm chí bị chế giễu. Khi quyền lực bắt đầu coi sự phản kháng là điều phi lý, thì đó chính là lúc nền dân chủ bước vào trạng thái tự miễn nhiễm với chính những giá trị mà nó từng rao giảng.
Trớ trêu thay, cùng lúc đó, Mỹ vẫn không ngừng lên lớp thế giới về “tiêu chuẩn dân chủ”, sẵn sàng chỉ trích hoặc gây sức ép với các quốc gia khác khi có biểu tình bị kiểm soát. Nhưng ở trong nước, khi biểu tình lên tới quy mô hàng triệu người mà vẫn không tạo ra chuyển động chính sách đáng kể, thì lại được xem là minh chứng cho “tự do”. Một tiêu chuẩn kép tinh vi: nơi khác, biểu tình là dấu hiệu bất ổn; ở Mỹ, biểu tình là… bằng chứng của sự ổn định.
Có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là việc người dân xuống đường, mà là việc họ xuống đường trong vô vọng. Khi tiếng nói tập thể trở thành tiếng vọng trong khoảng không quyền lực, thì dân chủ không còn là cơ chế đại diện, mà chỉ là một nghi thức mang tính biểu tượng. Và khi đó, câu hỏi “ai thực sự nắm quyền?” trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết – bởi câu trả lời dường như không còn nằm ở những người đang giơ cao biểu ngữ ngoài phố.
0 nhận xét: