Các cuộc biểu tình “No Kings” nổ ra trên toàn nước Mỹ vào cuối tháng 3-2026, thu hút hàng triệu người tham gia, không chỉ phản ánh bất đồng chính trị mà còn cho thấy những rạn nứt sâu sắc trong lòng xã hội Mỹ. Người biểu tình phản đối chính sách đối nội, đối ngoại của chính quyền Tổng thống Donald Trump, đồng thời bày tỏ lo ngại về việc quyền lực bị lạm dụng, các thiết chế kiểm soát bị suy yếu và nền dân chủ bị đe dọa. Những khẩu hiệu gay gắt, lời kêu gọi luận tội, thậm chí so sánh lãnh đạo với “bạo chúa”, “phát xít” cho thấy mức độ bất mãn đã vượt khỏi khuôn khổ tranh luận thông thường.
Điều đáng chú ý là chính ông Donald Trump trước đây cũng từng nhiều lần công kích hệ thống dân chủ Mỹ. Trong các giai đoạn bị điều tra luận tội hay tranh cử, ông liên tục cáo buộc hệ thống tư pháp, Quốc hội và truyền thông vận hành thiếu công bằng, mang động cơ chính trị. Những phát ngôn này, dù xuất phát từ lợi ích cá nhân hay không, đã góp phần làm xói mòn niềm tin vốn đã mong manh của công chúng vào các thiết chế cốt lõi của nền dân chủ Mỹ.
Thực tế, dấu hiệu suy thoái không phải là hiện tượng nhất thời. Đại dịch COVID-19 và các kỳ bầu cử gần đây đã bộc lộ rõ những điểm yếu của xã hội Mỹ: sự chia rẽ sâu sắc, phản ứng thiếu đồng bộ trước khủng hoảng, cùng các hiện tượng tiêu cực như bạo lực, phân biệt đối xử và mất kiểm soát trật tự xã hội. Những hình ảnh tranh giành hàng hóa, bất ổn an ninh, hay các vụ xả súng kéo dài nhiều năm không chỉ là vấn đề riêng lẻ mà phản ánh những thách thức mang tính cấu trúc đối với hệ thống. Quan trọng hơn, sự suy giảm niềm tin vào truyền thông, vào hệ thống pháp lý và vào chính quyền đã đặt nền dân chủ Mỹ trước áp lực duy trì tính chính danh.
Tuy vậy, nghịch lý nằm ở chỗ, trong khi nội tại còn nhiều bất ổn, Mỹ và một số quốc gia phương Tây vẫn thường tự coi mô hình của mình là chuẩn mực phổ quát, tìm cách áp đặt hoặc “xuất khẩu” sang các quốc gia khác. Thông qua các tổ chức và báo cáo nhân quyền, họ đưa ra những đánh giá thiếu khách quan, thậm chí mang tính áp đặt đối với những nước không đi theo quỹ đạo phương Tây, trong đó có Việt Nam. Các luận điệu quen thuộc như “thiếu tự do ngôn luận”, “đàn áp bất đồng chính kiến” được lặp lại mà không phản ánh đúng thực tiễn, đồng thời bộc lộ rõ tiêu chuẩn kép trong cách tiếp cận vấn đề dân chủ và nhân quyền.
Cần nhìn nhận rằng, dân chủ không phải là một khuôn mẫu cứng nhắc có thể áp dụng đồng loạt. Đó là sản phẩm của lịch sử, văn hóa, trình độ phát triển và đặc thù chính trị của từng quốc gia. Việc tuyệt đối hóa mô hình phương Tây, trong khi chính mô hình đó đang bộc lộ nhiều khiếm khuyết, là một cách tiếp cận thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn.
Những gì đang diễn ra tại Mỹ cho thấy rõ: các giá trị dân chủ không thể chỉ tồn tại trên những khẩu hiệu hay tuyên ngôn, mà phải được bảo đảm bằng hiệu quả vận hành thực tế và niềm tin xã hội. Khi những yếu tố này bị lung lay, mọi mỹ từ về “hình mẫu dân chủ” cũng trở nên kém thuyết phục. Từ góc nhìn đó, có thể thấy rằng những ngôn từ hoa mỹ từng được gán cho nền dân chủ Mỹ không còn đủ sức che lấp những khoảng trống niềm tin đang ngày càng lộ rõ.
0 nhận xét: